26 Şubat 2014 Çarşamba

YANLIŞ ÇOCUK ÖLDÜ

Bu durumda odağımızı değiştirdik. Penny'nin  oğulları ve eski kocasıyla ilişkilerinden  uzaklaşıp çocuğunu kaybeden anne babaların bir başka önemli sorunu üzerinde düşünmeye başladık; yaşamdaki anlamın kaybı. 
Anne ve ya babayı ya da çok eski bir arkadaşı kaybetmek çoğu kez geçmişi kaybetmektir: ölen kişi çok eski dönemlerin değerli olaylarının yaşayan tek tanığı olabilir. Ama bir çocuğu kaybetmek geleceği kaybetmektir: kaybedilen kişinin yaşam projesinin ta kendisidir -ne için yaşadığı, gelecekte kendisini nasıl tasarladığı, ölümü aşmayı nasıl umut edebileceğidir (insanın çocuğu aslında onun ölümsüzlük projesidir). Bu durumda, mesleki dilde, anne babanın kaybı, ''obje kaybı'' (''obje'' insanın iç dünyasının oluşumunda önemli rol oynamış olan kişidir) iken çocuğun kaybı ''proje kaybıdır'' (yaşamın sadece nedenini değil nasılını da ortaya koyan belli başlı, düzenleyici yaşam prensibinin kaybı). Bu durunda çocuk kaybının katlanılması en güç kayıp olmasına, bir çok anne babanın beş yıl sonra hala yas tutuyor olmasına, bazılarının hiç bir zaman kendine gelmemesine şaşmamak gerekir.


Aşkın Celladı ve Diğer Pisikoterapi Öyküleri - IRVİN D. YALOM

KASTAMONULU GALİP PAŞA ŞİİRİ

''kara karı, kuru karı, keçi eti, durgun at
mazarratü'l mazarratü'l mazarratü'l mazarrat'' (mazarrat:zararlı)

beyaz karı,şişman karı,koyun eti,yörük at
faidatü'n faidatü'n faidatü'n faidat (faidat:faydalı)

Galip Paşa

YILDIZNAME

Yıldızlardan talih okumak insanlık kadar eski ve eski zamanlarda yerde ne varsa hepsinin düğümü göklerin seyyareleri ile yıldızlarında. Eski kültürde, dünyayı saran gökyüzünü üst üste dokuz kat olarak sıralayan göksel tasavvur, bu katların her birini felek olarak adlandırdı ve ilk yedi felekte seyyarelerin, sekizinci felekte de yıldızların durduğunu varsayardı. Bu şema, bir yandan yıldızların bize tarifsiz uzaklığını  diğer yandan da insanın cinsinin sekizinci feleğe mecburi yakınlığını  işaret eder. Çünkü bütün yıldızlar gibi, her insanın, onunla aynı anda doğan talih yıldızı da bu kattadır. Bu ilgiyle felek, eski kültürde talih anlamına da gelmektedir ve insanlığın lugatinde genellikle de ters gider, kötülük unsuru taşır.


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

HENDESE VE HİKMET

Hikmetini kaybetmiş hendesenin (mühendislik) cürmüdür bütün çektiğimiz. Çünkü hırs insana özgüdür, onun mayasında vardır, Aç gözlüdür insan, hoyrattır. Ödediği bedel her defasında artsa da unutkandır. Onun doğasında mevcut olan bu şeytani enerjiyi durduracak yegane ise hikmettir. Hikmet, varlığın özündeki düzeni görebilme ve uyumun dışına çıkmama basireti. Mektebi medresesi yok bunun. Basiret. Yani gönül gözü. Sezgi.


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

23 Şubat 2014 Pazar

GİTMEYİN KALIN

Sırtınıza bir derviş hırkası atıp atmadığınızı kestiremem elbet ama bayramlık çocuklar gibi giyinmiştiniz. Yalan yok, kristal pabucunuzda minicik ayağınızı sakınarak basmasanız, tekdüze taşlar arasında bileğinizden incinecektiniz. Başınızda hala kirazlı hasır şapka, sırtınızda volanlı, pembe tafta elbise. Taş bebekler gibiydiniz.

Yüzünüzde bir PollyAnna tebessümü. Halitasından geçtiğiniz onca yol üzerinde, kendinizce bir emniyet şeridi bile belirlemiştiniz: Bilmemenin, görmemenin, işitmemenin bilinci.

Bilirdiniz ki çilenin, yani başkalarının çektiği çilenin cahili olursanız sorumluluk da kalkardı sırtınızdan kendiliğinden, yaptırım da. Vicdanınız sizi rahatsız etmezdi ozaman. Görmezseniz  içiniz bulanmazdı. Ne kadar az bilirseniz canınız o kadar az acırdı. Bilmezseniz, nereden bilecektiniz?

Haklı nedenleriniz vardı gerçi. Kendi içinizde bu kadar dengeyi bir araya getirip de bir korunak tutturabilmek için az mı mesafe kat etmiş az mı hesap yapmış az mı zaman geçirmiştiniz? Kolay değildiniz.

Hem, hayatın en sert darbesine maruz kalmışların, aniden, münasebetsizce gözünüzün önünde açılıveren ''underground'' bir acının karşısında parılcaklarınızın akmasına aldırmadan ağladığınıza evet, ben de tanıklık edebilirim. Güzel çantanızdan çıkardığınız bir kaç kuruşu, hemen oracıkta mağdur bir avuca tutuşturduğunuz da muhtemeldir kuvvetle.

Siz orada duruyordunuz. Ben size bakıyordum. Bunları düşünüyordum. Bayram günüydü. Sizi biryerlerden tanıyordum.

Sonra aramızdan aniden bir şey geçti. Sakatlanmış arka ayağını ardı sıra sürükleyen bir sokak köpeği. Sizinde yüzünüzden bir keder geçti. Gözleriniz gölgelendi. Ama o kadar. Bir şey yapmadan gittiniz.

Acı çekmiştiniz nasılsa. Ödemiştiniz payınıza düşeni, vicdanınız rahatlamıştı. Randevularınız vardı besbelli. Bir yerlere yetişecektiniz. Bayram günü üstelik. Elinizde  ne gelirdi? Ne yapabilirdiniz?

Bahaneler üretmediniz aslında. O bahaneler zaten hep vardı. Arkalarına sığındınız sadece. O tarafta kaldınız. Bu tarafa geçmediniz. Daha fazlasını görmek istemediniz.

Oysa. Görmelisiniz. Metanetli olmak için tanık olmalısınız önce. Sonra, bir şey yapmalısınız. Bırakın hesaplar yapmayı, dengeler kurmayı. Bırakın büyük hikayeleri. Açın gözlerinizi.

Biliyorum, daha fazlasını görürseniz, varlığıyla okadar çok övündüğünüz vicdanınız sizi rahat bırakmayacak, hiç bir şey bir daha eskisi gibi olmayacak. En azından kısa vadede rahatınız kaçacak. Kolay değil.

Ama biliyor musunuz ki eğer böyle devam ederseniz. Yok sayarak, varlığından bihaber olmadığınız acılar için acı çekme yükümlülüğünü sırtınızdan tümüyle atarak, yaşayıp gideceksiniz.

Oysa kendi acısında bütün evrenin acısını tecrübe edenler kadar bütün evrenin acısını da kendi acısına çevirebilenlere insan denir ve yalnızca onlara insan denir. Unutmayın ki evrensel insani değerlerin başında gelir iyilik, sevgi merhamet. Bu değerlere sahip olduğunuzun tartışılmasına bile müsaade etmezsiniz. Tamam! Ama insani değerler, sadece insanla sınırlı kalmadığı sürece  gerçek anlamda insanidirler. İnsanı k/ayıran bir insanilik sahici değildir, bencildir.

Ben şimdi size münasebetsizce, idealizmi mi öğütlüyorum? Gaza basıp gitmemeyi, bekleyecek ne varsa onun beklemesine aldırmadan, bu durakta inmeyi?

Olsun. şefaatçisi kalmamış bir kelimenin müridi olmaya çoktandır razıyım ben. Ne tarihe ne coğrafyaya inanıyorum çünkü artık ben.

Sadece insana inanıyorum, diyesim geliyor. Ama insana, kimsenin etmediğini eden de yine insan. Öyleyse sadece insaniyetli olmaya inanıyorum.

Siz de öyle yapın.

Acıyıp da geçmeyin.

Kalın.




Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

19 Şubat 2014 Çarşamba

HÜVE'L-BAKİ HÜVE'L-BAKİ

Dünya kelamıyla yazılmış dizelerin üzerinde muhakkak bir ''hüve'l-baki'' taşıyan bütün mezar taşı yazılarının özeti ise bana öyle gelir ki Abdülbaki Gölpınarlı'nın taşında çıkarılmıştır;

Bezmimizde ecel saki
Oluruz Hakk'a mülaki
Değil baki abdulbaki
Hüve'l-baki Hüve'l-baki


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

ben'im ben

Sual etme ne olur.

Benim kendime bile vefam yok ki sana vefasızlığımdan sual edilsin .....


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

18 Şubat 2014 Salı

pygmalion düşü olarak aşk

Efsaneyi ünlü latin şair Ovidius anlatmaktadır: Kıbrıslı bir heykeltraş olan Pygmalion, fildişinden bir heykel yontar, bir kadın heykelidir bu. Usta yontucu bütün kadınlardan nefret etmektedir aslında ve fakat kısa zamanda, kendi yonttuğu güzelliğe aşık olur. Ama sevgilisinin küçük bir kusuru vardır, soğuk ve cansızdır. Düşlerinde Pygmalion, onun canladığını görür sık sık. Durumu uzaktan izleyen aşk tanrıcası Venüs, ''büyük bir yilik'' yaparak heykeli canlandırı.

İranlı Edip Abbas Hekim'de ''Amcam Derdi ki'' isimli öyküsünde benzer bir hikaye anlatır. Çok yanlız bir genç adam seher vakti gölün mavi gözlerinde kendisini seyrederken suların koynundaki ikizini çıkarmak ister oradan ama başaramaz. Bunun üzerine bir genç kız heykeli yapar. Sonrası tipik Pygmalion davranışı; yonttuğu heykele aşık olur ve öykü işte, heykel canlanır. Ancak genç adam sevgilisinin ruhunu yapamamıştır ve aklı hala sudaki görüntüdedir. Üstelik şimdi baktığı zaman suda hem kendisinin hem genç kızın sureti vardır.

Sudaki görüntüsünün varlığına dayanamayan kız huzursuz olunca genç adam her nekadar ''Siz ikiniz aynı şeysiniz,'' dese de ikna edemediği sevgilisi onu terkeder. Delikanlının gitmek üzere olan kıza ''Ben sensiz yapmam,'' demesi ayrıntı, önemli olan kızın sudaki kendi görüntüsü ile rakabet etmeyi göze alamamış olması. Bir başka değişle aslımızın suretimize , gerçeğimizin imajımıza isyanı.

Çünkü aşk bir pygmalion düşüdür. Oluşturulan imaj (suret) karşısında kehanetin gerçekleşmesi beklentisi ve büyük geri dönüş. Bu yüzden aşkın külliyatı daha asıl görünmeden aşık olunan bir suret ile onun gerçeği arasındaki bir didişme ile doludur. Öyle ki eski hikayelerdeki resme aşk uzun zaman kültürümüzde etkisini sürdürür, Tanzimat romanlarında bile resme aşık lan kahramanlarla hemhal oluruz.

Lakin surete duyulan aşk ne kadar güçlü olsa da bunun bir de karşılaşma anı vardır, aşıklar bir araya gelirler sonunda. Kimi kazasız belasız atlatılır bu büyük karşılaşma ama çoğu kazalı belalı gelir. Suret aşklarının bir kısmı karşılaşmadan sonra sürse de bir kısmı sürmez. Pek bahtlı olduğu söylenemez onların.Aşıkalrın her biri sureti içlerinde o kadar büyütmüşlerdir kibir pınar başında karşılaştıklarında bilr birbirlerini tanımadan yollarına devam ederler. Çünkü onların aşık oldukları sevglililer, içlerinde yonttukları bir sen heykelinden ibarettir. Çünkü onlar henüz suret ile aşkı bir kılacak can deneyiminden geçmemişlerdir.

Heykeller yontar, sonra tutar ona aşık olur beniadem. Duvarda sılı bir resmin önünde takılır kalır, bir adım öteye geçemez, bir sonraki vadiye inemez. Aşık olduğu resmin sahibi çıka gelipte ''ben geldim, artık resmimi değil de beni sev,'' dediğinde''Hayır'' der, ''Ben resmini seviyorum seni değil.''

Kendi kendimize masallar yazıyoruz, nasılsa kalem bizim elimizde. Olmadık yerde büyüler yapıyoruz. Kendimi kendimizi inşaa ediyoruz görkemli planlar üzre. Kendimizi seviyoruz aslında, kendimizi yazıyoruz. Kendimize aşık olduğumuz için tahammülümüz yok masalın gerçek eliyle yıkılmasına, gerçeğin masalı yok etmesine. Canımız acıyınca feryat ediyoruz, ''Ama sen gerçekten böyle değildin. Neden oyunu bozuyorsun?'' Ne yanılgı oysa. aslında şöyle diyoruz: ''Ama sen benim yazdığım masalda böyle değildin. Gerçekte niye böylesin?''

Çünkü gerçeği hiç sevmemiş, hiç görmemişizdir. Gönüllü bir aldanışla bilerek ve isteyerek gözden kaçırmışızdır onu. Sevdiğimiz bambaşka bir şeydir.  Gün gelip duvar çökünce altında kalmışız bundan. Çünkü sadece kendimizi yansıtacak aynayı arıyoruz.

Hepimiz nergisiz, görüntüsü gölün yumuşak bağrına düşen. Hepimiz gölün mavi sularındaki ikizimizin ardında. Hepimiz birer Pygmalion. Sevmeyi, gerçekten sevmeyi bilmeyen kayıp hüviyet. Suretten geçipte asıla yol bulamayan yol yorgunu. Rüya ile vakit kaybedip tabire ulaşamayan yalancı kahin.

Ovidius'un aktardığı hikaye hakkında mutlu son rivayetleri mevcutsa da bu efsane gerçek olsaydı bence Pygmalion, Venüs'e yalvararak ondan eski cansız soğuk sevgilisini yani o sureti kendisine iade etmesini isterdi. Yani kendi benini.


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

17 Şubat 2014 Pazartesi

KEŞKE

Şu günlerde içinde bir cümle dönüp duruyor senin.
''Mümkün olsada geri dönsem,'' diyorsun.
Peki ama nereye?

Hayatının en huzurlu bildiğin, büyük hataları henüz yapmadığın bir vaktine. Durgun bir denizin kıyısındaki o servi ağaçlarının altına mesela. Kurumuş iğne yaprakların yaz sonu kokusuna. Mavi mine çiçeklerinin buğusunda mest, papatyalı bir toprakta kapandığın o secdeye. Gülü ne yapacağını henüz bilmediğin, en nihayetinde bir güle dönüşebileceğini akıl ettiğin o bahara. Boynunda inci bir kolye, başının üzerinde yıldızların döndüğü o gece. Henüz cennetten kovulmamış, ilk günaha bulaşmamış, yasak meyveye uzanmamış.

Haklısın. Keşke.

Hem biliyor olmalısın bu, sadece senin değil bir yaşamışlığı yaşanmışlığı olan her insanın dileği. Hiç olmazsa, ömrü boyunca bir kez olsun ''keşke'' demişlerin.

Mümkün olsada geri dönsek. O yol ayrımlarına. Kendimizi uçurumun dibinde bulduğumuz o keskin dönemeçlerin bir adım evveline. Uçurumun uçurum olduğunu henüz görmediğimiz, şeytanı melek, yangını bereket zannettiğimiz gaflet zamanlarının öncesine. Bizi alıpta selametle götürecek kervanın, bağlarını sıkı sıkıya bağladığımız bu günkü değil de, yarınki olduğunu seçebileceğimiz bir uzgörü devranına. Keşke.

Bu gün baktığımızda hata olarak gördüğümüz seçimleri geri dönebilsek yine yapar mıydık? Buna ihtimal vermiyorsun sen. Çünkü bu günkü tecrübelerle döneceğiz ya o zamanlara. Bilmek haliyle, bilmek an'ına.

Ama geri dönebilseydin. Bu kez binbir türlü ihtimalin mümkünü yepyeni yol ayrımlarında bulacaktın kendini. Yine seçim. Bambaşka yollara sapacaktın. Hiç birinin yaşanmışlığı tecrübe edilmiş değil. 

Değişen bir şey olmayacaktı ihtimal. Bizim için şimdi bütünüyle mechul olan o yola saptıktan sonra da kendimizi bir yirmi yıl sonrasında bulduğumuzda bu kez yeniden ''keşke'' demeyecek miydik? İçimizde sapmadığımız yolun acısı. Denenmemiş yolun özlemiyle, bu kez de ''keşke'' diyecektik, ''Keşke öbür yola sapsaydık.''

Demem o ki, ''geri dönmek'' diyorsun. Kirliliği giderek tescillenen bir dünyada, altında durduğun incir ağacı yeniden yaprak verse. Tamam, keşke. Ama her yol, sapılmamış olanın hatırasını kazıyor ruha. Matriks'in sonu yok hasılı.Hangi yola sapsak aklımızın diğerinde kalması kaçınılmaz. Seçilen her yol seçilmeyene ilişkin bir feda ediş içermek mecburiyetinde. 

Her insan kendine güven kadar sermayesi olsun ister. Ancak kendi dışında cereyan eden büyük bir iradenin varlığına teslim olmak insanı çıldırmanın eşiğinden geri çekebilecek yegane kuvvet. ''Ne gelirse göklerden geliyor,'' diyebilmek. Yaşamın bize sunduğu en büyük ödül bu. Kader işte.

Tutunabilecek tek ünlem, keşkelerden çıkarabildiğimiz tek ders; ''İyi ki.''  Sen ki ömrü keşkelerle dolu birisin. İyi ki dediğin her şey o keşkelerden ders çıkarmak olmasaydı, şükür bu kadarını başarabilmeseydin, geri dönmeyi bu kadar kuvvetle ister miydin?

İsteme! Belki her şey bir şey içindir. Bunca yaşanmışlık bir tek yaşamak içindir.

Bunu yaşamamış olanlar bilmez. Yaşadıklarının altında  ezilmeyenler, sonra o ezilmişliği açık kalplilikle itiraf etmeyenler. Bir duvarın üzerinde gölge üstüne gölge büyütmeyenler.

Ne çizdi ne boyadıysa, ne sildi ne yazdıysa yine de içte tam boşalmayan bir yerin kaldığını ve onunda ne kadar olsa da dolmayan bir yerle aynı anlama geldiğini farketmeyenler.

Dünya yorgunluğunu tadıp da ''Ne yapalım, bu dünyadan nasibimiz demek ki bu kadarmış,'' diyemeyenler. Elması elmas keser, taşı yine taş patlatır, bilemeyenler.




Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

11 Şubat 2014 Salı

bir düğün gecesi 1

''Neşen yerinde...'' diyorum.
''Sorma...''
''Korkunç bir renk. Korkunç bir tuvalet kadının üstündeki değil mi? Bunca titizliğe karşın...''
''Hangi kadın' Haa, şu mu? Bırak Ömer, yaşamın kendisi bu kadından daha gülünç. Daha çığırtkan mor, daha soytarı kılıklı, titizlendikçe daha pis.''


Bir Düğün Gecesi - ADALET AĞAOĞLU

7 Şubat 2014 Cuma

sinekli bakkal 2

Dede tatlı tatlı güldü:
- Bence Şeytan ve Allah diye kainatta iki kuvvet yoktur. Hepsi, herşey bir tek hakikatin, bir tek kudretin görünüşü. Cüz ve fertlerden en muazzam güneşlere kadar, insandan göze görünmeyen böceklere kadar hep b,r tek yaratıcı kudretin eseri. İyi-kötü, güzel-çirkin, Allah-Şeytan bunlar: icat edilen isimler. Hepsinin arkasında kendi kendini yaratmış olan, ve  mütemadiyen yaratmakta olan bir kudret var... O, o... Kainat denilen perdeye, gölgelerini aksettirmek için yaratmak fiilinde devam eden Yaradan... Adı Allah, Rab ne olursa olsun. Nurunun en parlak, en ezeli olduğu bir yer, sırrın karşılığı bir tek şey vardır: Aşk!

Mesnevi okur gibi bunları söyledikten sonra acemaşiran makamında bir mısra terennüm etti:

- Aşk bes, baki heves!     (Aşk yeter gerisi hevestir)

Peregrini hala aynı heyecanla bağırıyordu:
- Ya kinler, nefretler, boğuşmalar, didişmeler, vahşetler... Onları bir fenalık Allah'ın bir eseri olarak kabul etmek lazım değil mi?
- Hayır... Hepsi aynı nurun gölgesi, hepsi aynı ilahi ressamın kullandığı başka başka boyalar...
- O halde, Dede, sen ayrı ve  ferdi bir ruha inanmıyorsun.

Dede omurzlarını silkti:
- Kaynağına dönen damla, güneşe dönen ışık parçası ayrı mıdır? Ben, sadece hepimizi içine alan muazzam bir vahdetin parçası olduğuna iman ettim. Bundan ötesini, perdenin bu tarafında kimse idrak edemez.
- O halde?
- O halde bukadarı yeter, ondan ötesi... Bütün varlık, yerler, hatta gökleri dolduran güneş sistemiyle bile birer gölge, geçici birer gölge oyunu!

Peregrini'nin gözleri yumuşadı, Şevki'nin çatık kaşları birbirine girdi ve Vehbi Dede farisi bir kıtayı müterennim bir sesle türkçe okudu:
- Meyhaneler sakini ol; iç,mihrabları yak, Kabe'yi ateşe ver. Fakat ey insan, beni nev'ini (kendi cinsini) incitme!
Vehbi Dede nihayet sabık rahibe dönerek alçak bir sesle iddasını bitirdi:
- Varlığın ''niçin ve neden''lerini ben de çok öğrenmek isterdim, sinior. Fakat onu hiç bir vakit ''kül'' halinde bir tek şekilde göremedim. Bu muazzam temaşa bir an durmuyor, daima değişiyor; değişiyor....





Sinekli Bakkal - HALİDE EDİP ADIVAR

sinekli bakkal 1

Rakım Amca, Rabia'yı mutfakta yakalar, sorar;
-Dünyada en çok kimi seversin
-Tevfik'i.
-Niçin?

Ne bilsin? Benliğe kök salan gönül bağlarını kim tarif edebilir? Tevfik çocuğun kuru bir çöl zannettiği hayatta gördüğü ilk vaha, tatmin edilmemiş emellerini şahsında toplayan biricik insan. Mahrum olduğu ana şefkatini beraber oynamak istediği muhayyel arkadaşın tuhaflıklarını onda bulmuş. Belki onun için babasının hizmetlerini o kadar itina ile görüyor , isteklerini seziyor, imamın vaktiyle nasıl aptes suyunu dökerse Tevfik'in rakı tepsisini öyle hazırlıyor, her gün aynı saatte önüne getiriyor: fakat o memnu ve günah içkiyi Tevfikin önüne getirdikten sonra ''aman geçmesin'' diye koşup akşam namazını kılmayı da tabii buluyor.

- Rabia babandan sonra kimi seversin?
- Vehbi Dede'yi.
- Niçin?

Ne bilsin? Bilse Vehbi Dede'nin mukaddes bir ihtiyaç olduğunu söyleyecek, insani zaafları anlayan, affeden fakat kendisinin bunların üstünde bir aziz olduğunu, bunun için Rabia'ya her zaman teselli ve kuvvet verdiğini anlatacak.

- Daha sonra kimi?
Bu defa bira tereddütten sonra Rabia:
- Sinyor Peregrini'yi, diyor.
Rakım Amca'nın sesi titizleniyor:
- Niçin?

Rabia onu da bilmez. Bilse Peregrini ile münasebetinin bir saklambaç oyununa benzediğini, ona korku ve heyecan verdiğini söyleyecek.
- Beni o gavur kadar da mı sevmiyorsun?
Cücenin gözleri sahibinden dayak yemiş biçare hayvan gibi yeisle doluyor. O vakit Rabia'nın ince kolları boynuna dolanıyor:
- Seni hepsinden çok severim, benim küçük amcacığım, benim maymun amcacığım, diyor.



Sinekli Bakkal - HALİDE EDİP ADIVAR