12 Ekim 2007 Cuma

Efendilerin Şarkıları

Bugünkü anlamlarıyla psikoloji ve sosyoloji bilimlerinin tarihleri hiç eskilere gitmez. İnsanın zihnî yapısı, şahsî ve toplumsal öğrenme süreçleri, beynin nasıl çalıştığı gibi konularda yapılan araştırmalar, batı dünyasında kabul edilmiş ilmî disiplinler arasına ancak son 100-150 yılda girebilmiştir. Bu yeni araştırmalar hakettikleri saygıyı ve ilgiyi elde etmekle beraber, diğer disiplinlerdeki bir çok araştırmanın kaderini de paylaşmıştır. Kuantum çalışmalarından, gen incelemelerine kadar, insanlığın hayrı için girişilmiş hemen her bilimsel çalışma nasıl yeni ve korkutucu bir silaha dönüştürüldüyse, psikoloji ve sosyoloji alanında edinilen bilgiler de hem fertleri hem cemiyeti yönlendirmek, motive etmek yahut sindirmek gibi gayeler için kullanılır hâle gelmiştir

Yevgeni Zamyatin ve George Orwell, meşhur romanlarında, toplumu şekillendirmek ve yönlendirmek maksadıyla vatandaşların zihni süreçlerini kontrol etmeye çalışan zorba diktatörlerin hikâyelerini anlatırlar. Diktatörler, bu hikâyelerde “konvansiyonel” sayılabilecek metotlarla çalışırken Kurt Vonnegut’un, kısa hikâyesi “Harrison Bergeron”da insanları (aptallıkta da olsa) eşitlemek uğruna aptallaştıran elektronik cihazlarla tanışırız. “Anti-Ütopya” olarak tasnif edilen bu kurgu romanlar, elbette günümüzün toplum mühendislerine ilham vermek için değil, bizleri, kibirli efendilerin girişebilecekleri çok tehlikeli oyunlara karşı ikâz etmek, uyandırmak için yazılmıştır.

Hemen hemen sözünü ettiğimiz eserlerin yazıldığı tarihlerde, insan zihninin nasıl çalıştığını anlamak için yapılan çok derin ve çeşitli bilimsel çalışmalar yoğunlaştırılmıştır. Eğitim psikolojisi alanında faaliyet gösteren Amerika’lı bilim adamları, 1950’li yıllarda, bugün hâlâ geçerliliğini muhafaza eden bir teori ile zihnî faaliyetleri kabaca üç temel bölgede incelemeye almışlardır. Bunlardan birincisine düşünme, kavramlaştırma, anlama, ispat etme ve benzeri zihnî faaliyetleri ihtiva eden “bilgi bölgesi” (“cognitive domain”), ikincisine, hissetme, sevme, nefret etme, kin duyma, korkma ve benzeri hisleri barındıran “his bölgesi” (“affective domain”) ve sonuncusuna da fiziksel hareketlerimizi idâre eden “hareket bölgesi” (“psycho-motor domain”) isimini vermişlerdir.

Biz, yapılan tasnifi biraz derinleştirmek ve şemaya eklemeler yapmak istiyoruz. İlk iki ana kategoriye ait yapıların, yani hislerin ve zihnî süreçlerin, hem kendi içlerinde, hem de birbirleriyle sayısız etkileşime girererek anlaşılması çok daha zor, mücerret bir üst yapı olan “inancı” oluşturacaklarını düşünüyoruz. Ve inançların da üstünde, insanları inançları istikametinde hareket etme, tavır alabilme noktasına taşıyan ihlaslı duruşu, yani “îmânı” buluyoruz. Eğer bilgiyi güfteye benzetirsek, hisler besteye, inanç ise bunların meczolması neticesi vücud bulan şarkıya benzer. Orwell’in, Zamyatin’in, Vonnegut’un resmettiği ve bizim içine doğduğumuz anti-ütopyalarda mesele şudur: Kendilerini tanrının yerine koymaktan çekinmeyen, toplum mühendisi-efendiler, kendi güftelerini, bestelerini, şarkılarını idâre ettikleri milyonlara söyletirken, insanların sadece kendi şarkılarını söylediklerinden şüphe duymamalarını sağlamayı başarmaktadırlar. Böylece bu efendiler, insanları hürriyetlerinden şüpheye düşürmeden mükemmel köleler haline getirmek üzeredirler. Peki bunu nasıl yapmaktadırlar?

Kendimizi bir efendi-mühendisin yerine koyarak önce problemi tanımlayalım: İnsanlara, bestesi de güftesi de bize ait şarkıları söyletmek istiyoruz. Üstelik bunu söyletirken, zor kullanmaksızın, aslında herkesin kendi şarkısını söylediğine inanmasını arzuluyoruz

Şimdi problemi çözme konusunda yardım için, yeniden başta sözünü ettiğimiz eserlere baş vurarak hislerin ve zihnî süreçlerin değişik kurgularda nasıl ele alındığını inceleyelim.

Zamyatin’in kurgusunda insanların isimleri yoktur. Bunun yerine harfler ve sayılar kullanılır. Romanın kahramanı olan matematikçi D-503 diye anılır. İnsanlar düşünme, fikir geliştirme işini, adeta tapar hale geldikleri “tek devlet’e” terketmişlerdir. Tek devlet, meşruiyetini ideal doğru olduğu kabul edilen matematiksel kesinlikleri esas almasına borçludur. Romanın isminde de vurgulandığı gibi şahsî olan hemen her şey sıfırlanmış, herşey “biz”e göre ayarlanmıştır. Meselâ, sistemin sadık bir mensubu olan D-503, şahsî saatlerin devlete karşı işlenen suçların kaynaklarından sayılması gerektiğini düşünmektedir. Kusursuz işleyen devlete, yani “biz”e ait, umumî saatler dururken başkasına ihtiyaç yoktur! (Burada Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” isimli şaheseri gelir aklımıza.) İnsanların mahremiyetleri asgarî seviyeye çekilmiştir. Sürekli gözetim ve kontrol vardır. “Tek devlet” marşı herkes tarafından coşkuyla söylenmek zorundadır. Gülüşlerin ve iç çekişlerin artması “tek devlete” ve onu yöneten “Velinimet’e” tehdit teşkil ettiğinden “hayal gücü” operasyonu (yahut kampanyası) başlatılır. İnsanlar bu kampanyaya katılarak hayal güçlerini “aldırmaya” davet edilirler.

Zamyatin’in anti-ütopyasında insanların hem bilgi, hem his bölgeleri baskı altında tutulmaktadır. Bilgi planında sanki çok bir sıkıntı yok gibi görünür. İnsanlar matematiksel kesinliğin bilgi planında alternatif mütealalara yer vermeyecek şekilde hakim olmasını kabul etmiş gibidirler. Çatışma his bölgesinde yaşanır. Zaten D-503 devlete karşı suç işlemeye, yani bazı şeyleri gizlemeye, yalan söylemeye ve standart dışı hareket etmeye E-330 diye anılan kadına aşık olması akabinde başlar. Hislerin topyekün bastırılması değil yönlendirilmesi mevzu-u bahistir. Halktan “tek devlet” adına bir coşku, sadâkat hatta yerine göre ferâgat beklenir.

Orwell’in 1984’ünde de çok benzer bir tabloyla karşılaşırız. En büyük fark Zamyatin’in dünyasında daha önce halledilmiş gibi görünen, “bilgi planındaki operasyonun” 1984’te henüz sürüyor olmasıdır. Düşünce dünyasının kontrolü için, kullanımdaki kelimelerin hızla azaltılması, bir “arı dil” oluşturulması yoluna gidildiği görülür. Kelimeler ve kavramlar asıl ifâde ettikleri mânâlardan koparılarak kullanılmaktadırlar. İşkenceden sorumlu bakanlığın adı sevgi bakanlığı, yalan haberler üreterek ve gerçek haberleri yok ederek toplumu yönlendiren bakanlığın adı “doğruluk” bakanlığıdır. Öte yandan hislerin kontrolü asla ihmal edilmez. Meselâ “iki dakikalık nefret” töreni ve nefret haftası halkın, “iç partinin” ve “ağabeyin” düşmanlarına karşı nefret hislerini sergilemesi (yahut ispat etmesi) için bir zemin oluşturur. Ayrıca “zararlı” fikirler üretmemeleri için insanları porno yayınlarla meşgul etme yönünde bir devlet politikası olması da ilgi çekicidir.

Vonnegut’un dünyasında hislere ilişen kimse yokmuş gibi görünür. Çünkü hislerin bir işe yaraması için, bir başka değişle tehlikeli olabilmesi için, zekâya ihtiyaç duyacağı varsayılır. Yine de hislerin zekayı tetiklememesi için, zekice olma ihtimali olan eserlerle beraber, güzel, estetik açıdan kıymetli olması muhtemel eserlerin halka ulaşmasına mâni olunur. Herkesin kafasına taktığı bir cihaz, sürekli elektrik şokları vererek normal zekâlıları aptallaştırır ve diğerlerinin seviyesine çeker. Hikâyenin kahramanı Bergeron, fırsatı yakaladığı anda estetik kıymeti haiz eserleri kitlelere ulaştırarak bir uyanış sağlamak peşinde koşar ve kısmen muvaffak da olur.

İnsanlık tarihinde tanrılık iddiasında bulunan pek çok kral olmuştur. Şeytanın bugünkü ortakları, son asra damgasını vuran mühendislik metodlarının yardımı ve geçmişlerin tecrübelerinden istifâdeyle, en karanlık, en korkunç oyunlarla karşımıza çıkmaktadırlar. İletişim imkânlarının fazlalaşması da, tarihin gördüğü en dehşet verici zihin manüpülasyonların yapılabilmesini mümkün kılmıştır. İletişim imkânlarının bugün vardığı nokta Zamyatin ve Orwell’in tahminlerinin, projeksiyonlarının çok ötesindedir.

Şeytanın en büyük başarısının, insanları, aslında var olmadığına inandırmak olduğunu söylerler. Söylediklerimizi büyük bir komplo teorisi olarak algılamaya temayüllü çok insan çıkacaktır. Halbu ki mesela Orwell’in “arı dil” üzerine kurguladıklarını neredeyse birebir yaşamışlardır bu insanlar. Şuurlu olarak bir kavram kargaşası içine sürüklenmişlerdir. En yakın dostlarıyla bile sıhhatli bir iletişim kurmalarına imkan kalmayacak şekilde, ortak bir kelime-kavram dağarcığından mahrum bırakılmışlardır. Hisleriyle oynanmıştır. Dün nefret ettiklerini bugün sevmeye mecbur edilmişlerdir. Kısaca farkına varmadan, kendi şarkıları yerine ikame ettikleri efendilerin eski şarkılarını unutup, efendilerin yeni şarkılarını söylemeye başlamışlardır.

Efendilerin kölelerine karşı giriştikleri, artık tamâmen zihnî planda cereyan eden büyük “gayr-i nizâmî harbte” insanlar, “bilgi cephesi” muharebelerini büyük ölçüde kaybetmiş ve daha geride bulunan “his cephesine” çekilmişlerdir. Şu günlerde muharebeler işte bu “his cephesinde” yoğunlaşmaktadır.

Eskinin fikir tartışmaları artık kalmamıştır. Açık oturumlarda, siyâset meydanlarında, sempozyumlarda, radyolarda, televizyonlarda fikirlerini yarıştıranlar aniden buharlaşıp kaybolmuşlardır. Artık kitleler fikirlerinden değil hislerinden yakalanarak sevk ve idâre edilmeye başlanmıştır. Toplumu meşgûl eden meseleler, artık televizyon şovlarındaki kurgu hayatlara duyulan meraklarla, spor organizasyonlarında peşine düşülen marazî coşkular arasına sıkışmıştır. Bir zamanlar psikolojik harb birliklerin indoktrinasyon üslerine çevrilen televizyon haber bültenleri, artık sadece “üçüncü sayfa haberleri” diye anılan cinayet ve kaza haberlerine hasredilmişlerdir. Bu haberlerin düşünülecek tarafları yoktur. Ekrandan dökülenler insanda sadece acıma, üzülme, merhamet yahut nefret hisleri uyandırır ve birkaç dakîka geçmeden unutulurlar. Karmaşık bilgi bombardımanı nasıl zihnî süreçleri berhavâ ettiyse, bu haberler de insanî hisleri yok etmek üzeredir. Yavrusunun kanlar içindeki cesedini ellerinde taşırken haykırarak ağlayan Filistin’li annenin görüntüleri, tıpkı diğer cinayet görüntüleri gibi herhangi bir düşünme, fikir yürütme süreci başlatmadan acı vererek geçip gitmeye başlar. Hisler her seferinde derinliğini biraz daha kaybeder ve nihâyet bir gün, benzer görüntüler çıktığında “eğlenceli görüntülerin olduğu” başka bir kanal açılıverir. İnsan, efendilerce arzulanan his seviyesine indirilmiştir: zevki arayan ve acıdan kaçan canlılar seviyesine. Tıpkı hayvanlar gibi! Böylece artık sevk ve idâresi bir hayvan sürüsününki gibi kolaylaşacaktır.

Bilgi ile tepki verme iktidarını çoktan kaybetmiş insanlar, artık -en temel (hayvânî) olanlar hariç tutulursa- hissî tepkiler de veremez hale getirilmişlerdir. Böylesi bir his zemini manüpülasyona son derece açıktır. Kamçının yahut ateşin ucunu göstermek bile sürüyü istenen istikamete sevk etmek için kâfi gelebilecektir.

Anti-ütopyacılar kurtuluş için çok az ümit verirler ama ümit için çalacağımız kapı onların kapısı değil Mevlana’nın kapısıdır. Hikâyeye göre Mevlana bir gün ney sesinin hatırına şeytanın ağlamasını getirdiğinden bahsetmiş. Çevresindekiler şeytanın neden ağladığını sormuşlar. O da şöyle demiş: “Şeytan binbir emekle kurdurduğu yapıların, hiç yıkılmaz sanılan imparatorlukların, Firavun’ların, Nemrud’ların devletlerinin nasıl zamanla un ufak olup tarihe karıştıklarını görür de çabasının beyhudeliğini farkeder. İşte o zaman oturur ağlar.”

Salih Cenap Baydar
kaynak:www.mavicadir.net

Saddam'ın yıkılan heykelleri mağara duvarındaki gölgelerdi aslında

Eflatun'un mağara istiaresini (benzetmesini - analojisini) hatırlayacaksınız. Biz yine de kısaca tekrarlayalım. Muhtelif versiyonları aktarılan istiare temel olarak şöyle: Bir mağara hayal edin. Mağaranın güneş ışığının hiç ulaşmadığı derinliklerinde, orta yerde bir duvar olsun. Sırtları bu duvara dayalı, elleri bağlı, hareket edemeyen, başlarını karşı duvardan başka yöne çeviremeyen insanlar bulunsun. Duvarın arkasında bir mum, üzerinde küçük heykeller tasavvur edelim. Mum alevi oynadıkça heykellerin hareket eden gölgeleri karşı duvara düşmektedir. Sırtları orta yerdeki, üzerinde heykellerin bulunduğu duvara dayalı insanlar ise karşı duvarda oynaşan gölgeleri hakikat sanmaktadırlar. Ben, zihnimde bu istiareyi bir adım daha ileri götürüyorum. Duvar önündeki insanlardan biri, bir şekilde zincirlerinden kurtulmuş olsun. Hareket kabiliyeti kazanınca önce duvarı, heykelleri ve mumu görecektir. Sonra belki korka korka mağaranın ışık sızan çıkışına doğru yürüyecektir. Mağaranın kapısından dışarıya doğru atılan ilk adım, tabi ki acı dolu bir tecrübe olacaktır. Işığın böylesine kuvvetlisiyle, parlağıyla ilk kez karşılaşan gözler kızaracak, sızlayacak, yanacak ama nihayetinde bu ışığa da alışacaktır. İşte o an, şanslı insanımızın gölgelere inanmakla geçen zamanlarına yandığı an olacaktır. Bu hislerle geri dönüp, eski dostlarına "hakikati" anlatmak isteyen adamımızı bekleyenler ise reddedilme, meczup sayılma ve dışlanmadan başka birşey olmayacaktır. Mağaradakiler gölgelere öylesine inandırılmış yahut inanmış olacaklardır ki, bırakın bu gölgelerin oluşmasına sebep olan heykellerin, mumun bile hakikat olmadıklarına inanmayı, gölgelerin bile sahteliğine inanmayacaklar, hakikatin, mağaranın dışında olduğunu, ağaçları, dereleri, güneşi anlatmak hiç kâr etmeyecek, anlatanlara kazandıkları nefretle kalacaklardır.

Bu benzetmede aslında dikkat çekilmek istenen, sembollerin nasıl hakikatin yerine ikame edilebileceğidir. Eğer insanların ellerini bağlayıp, gözlerini istediğiniz noktaya sabitleyebilirseniz, onları, gölgelerin hakikatin ta kendisi olduğuna inandırabilirsiniz. Peki bu söylediğimizin gerçek hayatta karşılığı nedir? Başka bir misalle açıklamaya çalışalım: Bir ülke idare ettiğinizi düşünün. Okullarda ne okutulacağına siz karar veriyorsunuz. Ders ne olursa olsun öğretmenlerin aslı vazifeleri sizin propagandanızı yapmak. Müfettişleriniz aralıksız bir şekilde sizin propagandanızın yapılıp yapılmadığını kontrol ediyorlar. Televizyonların, radyoların yayınlarını tamamen kontrol ediyorsunuz. Yayınlarda hoşunuza gitmeyen bir konu yer alırsa programcılara çok büyük cezalar verebiliyorsunuz. Gazeteleri, dergileri, çizgileri ne olursa olsun son tahlilde sizin "dokunulmaz", "yarı tanrı" rolünüzü kabul etmeye zorlayabiliyorsunuz. Bir meclisiniz var ama size bağlılık yemini etmeyen milletvekili olamıyor. Kaza eseri propagandanız tesirinden kendini uzak tutabilmiş vatandaşlarınızı da tesbit etmek için istihbarat örgütünüzü kullanıyor, yakaladığınızda hapishanelerinize tıkıyor, o da olmazsa kendinize bağlı silahlı gruplar marifetiyle sessizce ortadan kaldırıyorsunuz. Yine kontrolünüz altındaki sözde sivil toplum örgütlerini, muhaliflerinize karşı kullanarak toplumda hiçbir zorlama olmadan sevilen lideri oynuyorsunuz. Silahlı kuvvetleriniz hergün sizin izinizden ayrılanları doğduklarına pişman edeceklerine yemin ediyor. Bütün sanatçılarınız sizin izinizde olduklarını söylüyorlar. Ülkenizin ressamları sizin portrelerinizi yapmak için yarışıyorlar. Heykeltraşlarınıza, her şehrinizin her meydanını, her okulunu, her resmi binasını heykellerinizle, büstlerinizle doldurmaları emri veriyorsunuz. Ülkenizde herkes sizi seviyor yahut acı çekiyor.

Şimdi bu farazi dünya ile mağara istiaresi arasındaki irtibâtı kuralım. Farazi dünyanızdaki gücünüz, acı kuvvetiniz, mağaradaki insanların ellerinin bağlayan iplere, bakışlarını karşı duvarda sabitleyen güce tekabül ediyor. Medya, sarı sendikalar, sözde sivil toplum örgütleri sizin imajınızı (gölgenizi) karşı duvara olduğundan daha büyük ve daha farklı şekilde aksettirmek için yerleştirilmiş "mumlara" karşılık geliyor. Bütün zalimliğinizle siz ve icraatlarınız, duvarın üzerindeki heykellere tekabül ediyor. Yerinizi muhafaza edebilmek için mütemadiyen aldattığınız halkınız, mağara duvarında eli bağlı insanlar oluyor. Ve nihayet sizin imajınız, insanları kâh korkutmak, kâh sindirmek, kâh kandırmak için bazen abartılan, bazen saklanan fikirleriniz, emelleriniz, hareketleriniz, gölgelere karşılık geliyor.

Yukarıda anlattığımız farazî ülkenin en azından benzerlerini görmek için başınızı kaldırıp etrafa bakmanız yeter! Irak böyleydi, Suriye böyle, Libya böyle, Suudi Arabistan böyle ve bölgede daha birçok ülke daha böyle. Burada insanı dehşete düşüren, gölge oyunun çift katmanlı yapısı. Eğer Saddam'ın vatandaşı değilseniz yahut onun tesir alanından uzakta durabiliyorsanız oyunun birinci katmanını görebilirsiniz: Saddam zalim bir diktatördür. Aslında halk falan onun umurunda değildir. Halkının sefaleti üzerinde bir saltanat kurmuştur. Dinden bahsediyorsa hamasettir. Milliyetçilik nutukları palavradır. Bu nutukları tesir alanındakiler gözyaşları içinde alkışlar, siz acı acı tebessüm edersiniz. Ama mesele bundan ibaret değildir! Saddam bir şekilde hükümetini devirip iktidarı gasp eden bir eşkiya değildir. Onu oraya getiren bir takım güçlere karşı el altından ödediği bedel sayesinde varlığını devam ettiren bir zavallıdır. Ağa değil kahyadır. Marabaların, köylülerin kanlarının, emeklerinin, tabi kaynaklarının gerçek ağaya pompalandığı boru hattının başında bir kontrol memurudur. Ağa marabasını kovmuş, heykelini mağara duvarından indirmiştir. Yeni kahyanın heykelinin duvar üstünde yerini alması gecikmeyecektir.

Irak'da bir zalim bir diktatörün heykelleri alaşağı edildi. Duvarın üstündeki heykel düşünce bir an için mağara duvarında ışık ve gölgeler de kayboldu. Ama yanılmayalım! İnsanlar hürriyetlerine kavuşmadılar. Hatta hadiseyi anlamadılar bile. Oldukları yerde şaşkın, duvarda yeniden gölgelerin oynaşmaya başlamasını bekliyorlar. İnanın bu çok gecikmeyecek, eskisinin yerine yeni ışıklari ile aydınlatılan yeni heykeller gecikmeden ikame edilecektir.

Bizimkiler gibi ülkelerde kendilerine "aydın" denen insanlar, maalesef üzerlerinde oynanan oyunları ya hiç anlıyamıyorlar, veya kısmen kavrayabiliyorlar. Libya'lı bir "aydın" bir Libya gazetesinde şöyle bir yazı yazsa hiç şaşırtıcı olmazdı: "Şu Irak'lılar Saddam'dan neler çekiyorlar! Aslında bu adam sahtekârın birisi. Acımasız bir diktatörden başka birşey değil! Milliyetçiliği de yalan, vatanseverliği de. Tabi herkesin yüce önderimiz Kaddafi gibi bir lidere sahip olma şansı olamaz ki!" Bir Suriye gazetesinde de şöyle bir yazı hiç garip kaçmazdı: "Irak'ın düştüğü vaziyet ne kadar acı! Aslında bizi kendilerine örnek alsalar, Hafız Esad'ın bize açtığı yolda, gösterdiği ilkeler istikametinde yürüyebilmiş olsalar asla bu hale düşmezlerdi!"

Bilmem anlatabiliyor muyum!...Hakkın yolunda, hakikatin peşinde olanların işi ne gölgelerle ne de heykellerledir. Edinilen tecrübeler, gören gözler, hisseden kalpler için kuklacının adresini tüm açıklığıyla işaret etmektedir

Salih Cenap Baydar
kaynak:www.mavicadir.net

7 Ekim 2007 Pazar

Yağmur, deniz ve kapitalizm

Kapitalizm muazzam bir musibet! İnsanları nefslerinden yakalamış; karşı koymak isteyenleri bir türlü, tabi olmak isteyenleri başka türlü cezalandırıyor; tesiri altına alıyor.
Göz göre göre, dünyanın iklimi ve dengesi bozuluyor; fakat siyaset, "kapitalizm" dolayısıyla tedbir alamıyor. Amerika'da faizler yarım puan düşünce bütün dünya dalgalanıyor. Petrol kullanımı azaltılınca ne olabileceğini buradan kıyaslayın... Altı üstüne gelir ekonominin. Panikler, yıkılışlar, çöküşler yaşanır.
Peki denizler bir metre yükselirse, nice ülkelerde nice şehirler batmayacak mı? Batarsa batar! Ekonomik sonucu, büyük bir dünya krizinden daha ucuz ise, batması tercih edilir! Bu basit bir hesap meselesidir. Yağmursuzluk susuzluk artacakmış. Bunun da hesabı yapılır. Nerelerde ne kadar azalacak ve ekonomiyi nasıl etkileyecek? Büyükler bir denge yolu bulabilecekse, bazı tedbirler alarak kendi durumlarını ayarlayabilirlerse; diğerlerinin başına gelecek olanlar tercih edilir. Kapitalizm böyle gerektirir... Bazı ülkelerde kitle halinde göçler yaşanır, aç-açık-işsiz kitleler oluşur imiş. Orayı bir soyutlama dairesine alırlar, ötesini sonra düşünürler. Her zaman, her durumda öncelik; global düzenin kalbini oluşturan zengin ve güçlü ülkelerdedir. Krizlerin yönetimi bu öncelik esasına göre gerçekleştirilir. Petrol tüketimini yarı yarıya azaltsınlar, dünya fiziksel olarak eski dengesini bulur. Ama global ekonomi batar. Kabil-i tasavvur değildir! Bizim de buna uzun boylu itirazımız olamaz, çünkü onların ekonomisi batarsa bizimkiler zaten yok olur!

Öylesine çaresiz bir haldeyiz. İnsanları en zayıf yerlerinden yakalayan bir düzen, bu yapısının gereği olarak sömürü düzenidir. Başka delil istemez... İnsanların faziletlerine istinad etmek, bir iyi niyet şartıdır. Bu iyi niyetle zoru başarmak doğru ve teminatlı olan yoldur... Şöyle canlandırın... Çıkar uygunluğu beraberliği (sözde dostluğunu) oluşturmak çok kolaydır. Ama çıkar şartları çok değiştiği için, bunları sürdürmek, hele memnuniyet haliyle sürdürmek mümkün değildir. Başlangıçtaki çıkar uygunluğunu bir sömürüye dönüştürmezseniz onda ayrılma mecali bırakmayan sömürü ve vazgeçilmezlik tedbirlerini almazsanız yürümez.
Uyuşturucuya yahut uyuşturucu yaşama biçimlerine alışanlar, genellikle, suç işlemeye, aslen suç sayılan işler yapmaya, suç ortaklığına razı olmaya başlarlar. Niçin? Çünkü meşru yaşayış imkânlarıyla o uyuşturucuyu tedarik etmeleri kabil değildir. Ve sömürülmeye gönülden razıdır o artık. İnsanları nefslerinden, nefsani zaaflarından yakalamak işte böyle bir şeydir. Ve bu hal, insanı ihmal eden pozitivist ve başıboş gelişmenin tabii sonucudur. Bilim-teknik ilerler, insan hatırlanmaz ise; böyle bir sürüklenme kaçınılmaz olarak kapitalizmi doğuracaktı. Bir düşünce emeğinin, birikiminin, tekaddümünün eseri değildir kapitalizm. Önce onun realitesi (safha safha) kendini ortaya koymuş, sonra ona bakarak yorumlar yapılmıştır. Kök ilgisi bakımından ise sadece şunu söyleyebiliriz: Rasyonalizmin ve pozitivizmin kanserojen etkisi işte böyle urlaşmaya sebebiyet vermiştir.

Kızmak, kızgın tepkiler ve reddiyeler düzenlemek bir anlam taşımaz. Fakat, şuurun doğru tespitlere ihtiyacı vardır. Biz bu zarureti şuurla yaşamak durumundayız. 3 milyar ton? Ton, bin kg. 1 milyar, bin tane milyon demek. 3 milyar ton! Her yıl toprağın bağrından bu sökülerek çıkarılıyor. Hiç temas edenine rastlamadım; böyle bir kitlenin (cismani toplamın) yerin altından sürekli çıkarılıyor olması, "deprem" gerçeğiyle ilgili bir anlam ifade etmiyor mu? Kapitalizm, demokrasinin en gelişmişini bile bir noktada maskaralaştırıyor. Özgürlükçülük (liberalistlik) bu durumu fark edememezlik. Kapitalizmin aynaları hileli! Ama idrak aynasındaki kapitalizm resmi; hem çok hazin, hem çok komik bir çelişkiler yumağından ibaret.
07 Ekim 2007, Pazar Ahmet Selim