18 Şubat 2014 Salı

pygmalion düşü olarak aşk

Efsaneyi ünlü latin şair Ovidius anlatmaktadır: Kıbrıslı bir heykeltraş olan Pygmalion, fildişinden bir heykel yontar, bir kadın heykelidir bu. Usta yontucu bütün kadınlardan nefret etmektedir aslında ve fakat kısa zamanda, kendi yonttuğu güzelliğe aşık olur. Ama sevgilisinin küçük bir kusuru vardır, soğuk ve cansızdır. Düşlerinde Pygmalion, onun canladığını görür sık sık. Durumu uzaktan izleyen aşk tanrıcası Venüs, ''büyük bir yilik'' yaparak heykeli canlandırı.

İranlı Edip Abbas Hekim'de ''Amcam Derdi ki'' isimli öyküsünde benzer bir hikaye anlatır. Çok yanlız bir genç adam seher vakti gölün mavi gözlerinde kendisini seyrederken suların koynundaki ikizini çıkarmak ister oradan ama başaramaz. Bunun üzerine bir genç kız heykeli yapar. Sonrası tipik Pygmalion davranışı; yonttuğu heykele aşık olur ve öykü işte, heykel canlanır. Ancak genç adam sevgilisinin ruhunu yapamamıştır ve aklı hala sudaki görüntüdedir. Üstelik şimdi baktığı zaman suda hem kendisinin hem genç kızın sureti vardır.

Sudaki görüntüsünün varlığına dayanamayan kız huzursuz olunca genç adam her nekadar ''Siz ikiniz aynı şeysiniz,'' dese de ikna edemediği sevgilisi onu terkeder. Delikanlının gitmek üzere olan kıza ''Ben sensiz yapmam,'' demesi ayrıntı, önemli olan kızın sudaki kendi görüntüsü ile rakabet etmeyi göze alamamış olması. Bir başka değişle aslımızın suretimize , gerçeğimizin imajımıza isyanı.

Çünkü aşk bir pygmalion düşüdür. Oluşturulan imaj (suret) karşısında kehanetin gerçekleşmesi beklentisi ve büyük geri dönüş. Bu yüzden aşkın külliyatı daha asıl görünmeden aşık olunan bir suret ile onun gerçeği arasındaki bir didişme ile doludur. Öyle ki eski hikayelerdeki resme aşk uzun zaman kültürümüzde etkisini sürdürür, Tanzimat romanlarında bile resme aşık lan kahramanlarla hemhal oluruz.

Lakin surete duyulan aşk ne kadar güçlü olsa da bunun bir de karşılaşma anı vardır, aşıklar bir araya gelirler sonunda. Kimi kazasız belasız atlatılır bu büyük karşılaşma ama çoğu kazalı belalı gelir. Suret aşklarının bir kısmı karşılaşmadan sonra sürse de bir kısmı sürmez. Pek bahtlı olduğu söylenemez onların.Aşıkalrın her biri sureti içlerinde o kadar büyütmüşlerdir kibir pınar başında karşılaştıklarında bilr birbirlerini tanımadan yollarına devam ederler. Çünkü onların aşık oldukları sevglililer, içlerinde yonttukları bir sen heykelinden ibarettir. Çünkü onlar henüz suret ile aşkı bir kılacak can deneyiminden geçmemişlerdir.

Heykeller yontar, sonra tutar ona aşık olur beniadem. Duvarda sılı bir resmin önünde takılır kalır, bir adım öteye geçemez, bir sonraki vadiye inemez. Aşık olduğu resmin sahibi çıka gelipte ''ben geldim, artık resmimi değil de beni sev,'' dediğinde''Hayır'' der, ''Ben resmini seviyorum seni değil.''

Kendi kendimize masallar yazıyoruz, nasılsa kalem bizim elimizde. Olmadık yerde büyüler yapıyoruz. Kendimi kendimizi inşaa ediyoruz görkemli planlar üzre. Kendimizi seviyoruz aslında, kendimizi yazıyoruz. Kendimize aşık olduğumuz için tahammülümüz yok masalın gerçek eliyle yıkılmasına, gerçeğin masalı yok etmesine. Canımız acıyınca feryat ediyoruz, ''Ama sen gerçekten böyle değildin. Neden oyunu bozuyorsun?'' Ne yanılgı oysa. aslında şöyle diyoruz: ''Ama sen benim yazdığım masalda böyle değildin. Gerçekte niye böylesin?''

Çünkü gerçeği hiç sevmemiş, hiç görmemişizdir. Gönüllü bir aldanışla bilerek ve isteyerek gözden kaçırmışızdır onu. Sevdiğimiz bambaşka bir şeydir.  Gün gelip duvar çökünce altında kalmışız bundan. Çünkü sadece kendimizi yansıtacak aynayı arıyoruz.

Hepimiz nergisiz, görüntüsü gölün yumuşak bağrına düşen. Hepimiz gölün mavi sularındaki ikizimizin ardında. Hepimiz birer Pygmalion. Sevmeyi, gerçekten sevmeyi bilmeyen kayıp hüviyet. Suretten geçipte asıla yol bulamayan yol yorgunu. Rüya ile vakit kaybedip tabire ulaşamayan yalancı kahin.

Ovidius'un aktardığı hikaye hakkında mutlu son rivayetleri mevcutsa da bu efsane gerçek olsaydı bence Pygmalion, Venüs'e yalvararak ondan eski cansız soğuk sevgilisini yani o sureti kendisine iade etmesini isterdi. Yani kendi benini.


Mimoza Sürgünü - NAZAN BEKİROĞLU

Hiç yorum yok: